Waar voor staat het Zwols Architectuur Podium?
Elke periode drukt zijn stempel .Het Zwols Architectuur Podium wil architectuur onder de aandacht van het publiek te brengen.
‘Zwolle wordt heel vaak aangeprezen als de Hanzestad. Ik ben daar persoonlijk niet zo voor, omdat die benaming geen recht doet aan de vele elementen die de stad kent uit de eeuwen daarna. Met het predikaat ‘Hanzestad’ wordt te gemakkelijk een slordige vierhonderd jaar bouwhistorie over het hoofd gezien.’ Aan het woord is Dirk Baalman, lid van de Podiumraad van het Zwols Architectuur Podium, kortweg ZAP. Naar de mening van de architectuurhistoricus, in het dagelijks leven als adjunct-directeur verbonden aan Het Oversticht, heeft de Overijsselse hoofdstad heel wat meer te bieden dan alleen de oude gevels uit de koopmansperiode. ‘Wie zich er wat verder in wil verdiepen zal ontdekken dat elke periode zijn stempel heeft gedrukt op de stad in een proces dat tot op de huidige dag doorgaat. En er zich ook van bewust worden dat wat we vandaag doen en bedenken mede bepalend is voor hoe de stad er in de toekomst uit zal zien. Juist met het oog op die bewustwording is het ZAP ontstaan.’
De aanzet tot oprichting van het ZAP is terug te voeren op een bijzonder woningbouwproject in Zwolle-Zuid. Aan de Von Piekartzmarke staan tien woningen die ontworpen zijn door vijf Zwolse architecten, Hanneke Rinkel, Bert Bulthuis, Eldert Prijt , Gerard van den Belt en Rob Moritz. Laatstgenoemde nam het initiatief om met dit project onder de naam ‘Alles uit de kast’ niet alleen aan te tonen dat het architectuurklimaat in de stad kan worden beïnvloed door goed opdrachtgeverschap, maar ook om te bewijzen dat inspirerende architectuur niet altijd van ver behoeft te komen. Het experiment beviel de vijf architecten zo goed, dat het in 1996 vertrekpunt werd voor de oprichting van het ZAP. Belangrijkste activiteit: het organiseren van debatten en lezingen, om de architectuur onder de aandacht van een groter publiek te brengen. Het ZAP wordt gevormd door architecten, stedenbouwkundigen en anderen die betrokken zijn bij of zich verbonden voelen met de wijze waarop stad en land worden ingericht. Naast een dagelijks bestuur is er een (bredere) Podiumraad die de inhoudelijke lijn van het ZAP bepaalt. Allemaal zijn het vrijwilligers. De lijnen komen samen in het gebouw van Kunst en Cultuur Overijssel aan de Kamperstraat, waar een dag in de week de coördinatrice van het ZAP (de enige betaalde kracht) zetelt. Zwolle vormt hierin overigens geen uitzondering; landelijk zijn er inmiddels zo’n vijftig vergelijkbare organisaties actief.
Zwolle kenmerkt zich niet direct door architectonische buitenissigheden of revolutionaire ontwerpen met landelijke of internationale uitstraling. ‘Maar is zeker wel de moeite waard’, vult Baalman aan. ‘Als je maar het verhaal dat er achter zit bij vertelt. Je kunt delen van Zwolle-Zuid afdoen als een lelijke, door krappe budgetten uitgeklede woonwijk, maar de andere kant is dat er ook een bijzondere stedenbouwkundige structuur aanwezig is. Let eens op hoe bestaande oude elementen in dit gebied zijn geïntegreerd en hoe zelfs binnen de relatief korte tijd waarin de complete wijk werd gebouwd veranderingen in ruimtelijke ordening en bouwstijlen zijn terug te vinden. Dat kun je ook in Zwolle als geheel terugvinden: van de strakke opzet van Holtenbroek gingen we naar de lossere aanpak van Aa-landen en vervolgens naar de kronkels van Zuid, om uiteindelijk weer terug te keren bij de strakke lijnen van Stadshagen; de kring is rond.’
Het ZAP probeert om via folders, wandelroutes, voorlichtingsbijeenkomsten en excursies de architectuur onder de aandacht van het publiek te brengen. Het kan gaan over in het oog springende ontwerpen zoals het nieuwe politiebureau, maar ook over de wijze waarop de individuele huizenbouwer keuzes kan maken die van invloed zijn op zijn eigen omgeving. ‘Het is zeker niet altijd de beste keus om maar een catalogus-woning te laten bouwen’, meent Baalman. ‘Het is in ieder geval de moeite waard om je eens verder te oriënteren . Misschien kom je dan wel tot de slotsom dat de meerwaarde die je een woning mee kunt geven de moeite van de extra investering dubbel en dwars waard is. Er moet vaak alleen wat koudwatervrees overwonnen worden.’
Daarmee komt bijna automatisch de toekomst in beeld: het praten en nadenken over plannen die nog uitgevoerd moeten worden. Want alleen op dat vlak kan een bijdrage geleverd worden aan het toekomstige aanzien van de stad. ‘We moeten de koppen aan het denken zetten’, meent Baalman, die echter meteen aangeeft dat niet het ZAP zelf het debat voert, maar het alleen organiseert. ‘Tijdens de bijeenkomsten die we beleggen ontmoeten plannenmakers, bestuurders, politici en andere geïnteresseerden elkaar. Daar kunnen hele mooie dingen uit voortkomen.’